فصلنامه پیشرفتهای نوین در مدیریت آموزشی

فصلنامه پیشرفتهای نوین در مدیریت آموزشی

طراحی و تبیین الگوی شایستگی‌های مدیران مدارس برای رهبری اثربخش در مدارس ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سجاد قارلقی 1
شهاب شهرجردی 2
سوگند عابدی 3
1 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مدیریت آموزشی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ملایر، ملایر ، ایران.
10.22034/njournal.2025.542537.1071
چکیده
مقدمه و هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین شایستگی‌های ضروری مدیران برای رهبری اثربخش در مدارس انجام شده است. این مطالعه با استفاده از روش فراترکیب و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با معلمان و مدیران مدارس، به بررسی و تحلیل شایستگی‌های مدیران پرداخته است.

روش‌شناسی پژوهش: در بخش فراترکیب، 164 مقاله مورد بررسی قرار گرفت که از میان آنها 25 مقاله با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند ملاک‌محور انتخاب شدند. همچنین، 20 نفر از اساتید دانشگاهی، معلمان و مدیران مدارس نیز به عنوان نمونه در بخش مصاحبه با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند ملاک‌محور انتخاب شدند. داده‌های به دست آمده از تحلیل مقاله‌ها و مصاحبه‌ها با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله‌ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. پایایی کدگذاری‌ها از طریق ضریب توافق کاپا در نرم‌افزار SPSS و با مقدار 0.77 تأیید شد. روایی پژوهش نیز با استفاده از نظر متخصصان تحقیق کیفی تأیید گردید.

یافته‌ها: نتایج فراترکیب منجر به شناسایی 111 کد باز شد که در 8 مقوله کلی شامل شایستگی‌های فردی و شخصیتی، شایستگی‌های اخلاقی و فرهنگی، شایستگی‌های ارتباطی و بین‌فردی، شایستگی‌های مدیریت سازمانی، شایستگی‌های رهبری تحولی و الهام‌بخش، شایستگی‌های فناورانه، شایستگی‌های رهبری آموزشی و شایستگی‌های فنی و تخصصی دسته‌بندی شدند. نتایج حاصل از مصاحبه‌ها نیز نتایج فراترکیب را تأیید کرده و 46 کد باز دیگر به آن افزوده شد و در نهایت با حذف کدهای تکراری الگوی پژوهش در قالب 128 کد باز تدوین شد .

بحث و نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان می‌دهد که رهبری اثربخش در مدارس نیازمند مجموعه‌ای از شایستگی‌های چندگانه است که شامل شایستگی‌های فردی، میان‌فردی، مدیریتی و علمی و تخصصی می‌شود.
کلیدواژه‌ها
شایستگی‌های مدیران
صلاحیت حرفه-ای
رهبری اثر بخش
کیفیت آموزش
مدارس
صلاحیت حرفه ای
Abbaspour.A, Khorsandi.A, Khosravi.M Taghavi Fard. M, & Azimimoghadam. H. (2020). Model of Secondary School Principals Competency in Tehran, Journal of School administration, 8(2), 246-278.SID. https://sid.ir/paper/378823/en [In Persian]
Abdolmaleki, J., & Ghanbari, S. (2021). Designing and Validating a Model of Team Building Competencies for School Principals': A Qualitative Study in the Field of Managerial Leadership. New educational approaches, 16(1), 163-184. https://sid.ir/paper/378823/en[In Persian]
Afrooz.D, Namvar.Y, & Sotari.S. (2018). Identifying the components of leadership competencies in effective schools with a mental health approach. Health and Hygiene of Ardabil, 9(2) (Special Issue), 225-239. [In Persian]
Arefnezahd.M. (2017). Identifying And Prioritizing Elements of Principal's Competencies with an Emphasis on Islamic Management, Journal of School administration, 5(1), 151-172. [In Persian]
Asmarany, A. I., Hakim, A. A., Saefudin, A., & Judijanto, L. (2024). Effective Laboratory Management: Efforts to Improve Science Education Management in Islamic Boarding Schools. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 10(8), 5673-5680. doi: JSA-1706-1157
Astarki.S, Mehrdad.H , & Ghobadiyan.M. (2022). Identifying the components of the model of professional competencies of educational managers of education organization, Quarterly Journal Of Educational Leadership & Administration, 16(2), 109-134. [In Persian]
Brauckmann, S., Pashiardis, P., & Ärlestig, H. (2023). Bringing context and educational leadership together: Fostering the professional development of school principals.Professional development in education, 49(1), 4-15.
Byham, W.( 2015).Competency based human resource system. American educational research , 3 (7) 949-995.
Cheraghi.N, Batmani.F, & Shirbeigi. (2021). Designing and validating a competency model for managers of smart schools. Journal of School Administration, 9(2), 330-360. SID. https://sid.ir/paper/961307/fa. [In Persian]
Choi, Y., Lee, S., & Oh, H. (2024). From the best practices of successful school leaders: Developing and validating the principal competencies inventory in South Korea. Educational Management Administration & Leadership, 52(3), 686-710.
Daulay, B., Haidir, H., & Firmansyah, F. (2024). The influence of managerial competence and achievement motivation on the leadership effectiveness of high school principals. Cakrawala Pendidikan: Jurnal Ilmiah Pendidikan, 43(2), 411-421.
Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (Eds.). (1994). Handbook of qualitative research. Thousand Oaks, CA: Sage Publications
Ebrahimzadeh.B, & Nazem.F. (2019). Identifying and compiling the components affecting the model of competencies of elementary school principals in Tehran. Quarterly Journal of Educational Leadership  Administration, 12(4), 9-23. [In Persian]
Finfgeld-Connett, D. (2016). The future of theory-generating meta-syn-thesis research. Qualitative Health Research. 26 (3). 291–293.
Gharloghi, S., Pourkarimi, J., & Rafiee, M. (2020). Structural explanation of professional competence and quality of work life among research experts. Journal of Development and Transformation Management, Special Issue, 409-417. [In Persian]
Gharloghi, S., Khorasani, A., Shams, G., & Qlichli, B. (2021). Designing and explaining a model of executive coaching competencies for training and developing managers and organizational leaders. Strategic Management Thought, 15(2), 271–308. [In Persian]
Gil-Espinosa, F. J., López-Fernández, I., Cadenas-Sanchez, C., & Burgueño, R. (2024). The perspectives of school principals in Spain: identifying professional competencies beyond their scope. School Leadership & Management, 44(4), 466-493.
Gómez-Leal, R., Holzer, A. A., Bradley, C., Fernández-Berrocal, P., & Patti, J. (2022). The relationship between emotional intelligence and leadership in school leaders: A systematic review. Cambridge Journal of Education, 52(1), 1-21.
Gomiole, G. G., Tarekegn, W. M., & Wodajo, A. L. (2024). Principals as instructional leaders: an exploration of school context factors that affect principals’ competence at primary schools in Tarcha town, Ethiopia. International Journal of Leadership in Education, 1-16.
H. Ekrami, M.A. V. Hoshyar, (2017). The Competencies of High School Principals in District Four of Mashhad, Journal of Family and Research, 13(3), 7. [In Persian]
Hafezy,Maryam,moradi,fatemeh (2017). Identifying the indicators for evaluating the educational competencies of Tehran municipality managers. Journal of Education and Human Resource Development, 14(4), 135-150. [In Persian]
Haj Hosseini.S, Batmani.F, & Hoseinpour.S. (2020). Providing a competency-based evaluation model for elementary school principals. School Management, 8(4), 160-181. [In Persian]
Haj Karimi. A , Rezaiyan. A , Hadizadeh. A , & Bonyadi Naeini. A. (2011). Designing a competency model for human resource managers in the public sector in Iran. Journal of Public Management Outlook, 2(4). [In Persian]
Harris, A. (2002). Effective leadership in schools facing challenging contexts. School Leadership & Management, 22(1), 15-26.
Hitt, D. H., & Tucker, P. D. (2016). Systematic Review of Key Leader Practices Found to Influence Student Achievement: A Unified Framework. Review of Educational Research, 86(2), 531-569.
Hosseini.S, Ghorchian. N, & Jafari. P. (2021). Proposing a model for the professional development of managers. Resource Management in Law Enforcement, 9(3), 289-316. [In Persian]
Kadri, K., Mansor, A. N., & Nor, M. Y. M. (2021). Principal and teacher leadership competencies and 21st century teacher learning and facilitating practices: Instrument development and demographic analysis. Creative Education, 12(9), 2196-2215.
Keykha, A., Rahmani, P., & Ezati, M. (2022). Identifying the Competencies of School Principals for Effective Leadership in Schools. School Administration, 10(3), 110-132. 
Khanifar. H , Naderi Beni. N , Ebrahimi. S , Fayazi. M , & Rahmati. M. (2019). identify the competency of schoolmasters for use in the assessment center, Journal of School administration, 7(1), 105-125. [In Persian]
Marzano, Robert J. (2007).  The art and science of teaching: A comprehensive framework for effective instruction.
Mei Kin, T., Abdull Kareem, O., Nordin, M. S., & Wai Bing, K. (2018). Principal change leadership competencies and teacher attitudes toward change: the mediating effects of teacher change beliefs. International Journal of Leadership in Education, 21(4), 427-446.
Ministry of Education. (2011). Fundamental reform document of education. Tehran: Ministry of Education. [In Persian]
Neiroukh, N., Ansari, A. A., Dalu, R. A., Khlaif, E., Barahmaeh, D. A., Zubeidi, J., ... & Daher, W. (2024, May). Organizational communication competence of public secondary school principals through utilizing WhatsApp. In Frontiers in Education (Vol. 9, p. 1374279). Frontiers Media SA.
Olaifa, A. S., Omisore-Abdulazeez, L. B., Adeoye, M. A., Ayoku, O. B., & Olaifa, E. O. (2024). Administrators’ Competencies and School Effectiveness in Osun State Secondary Schools. Jurnal Ilmiah Pendidikan dan Pembelajaran, 8(1), 102-108.
Robbins, S. P. (2005). Organizational behavior (2nd ed., 5th print). Translated by A. Parsaeian  S. M. A'arabi. Tehran: Cultural Research Office. [In Persian]
Rothwell, A., Herbert, I., & Rothwell, F. (2008). Self-perceived employability: Construction and initial validation of a scale for university students. Journal of vocational behavior, 73(1), 1-12.
Saatchi, A.A. Azizpour Shoobie, (2005). Designing a Model for Effective Academic Leadership, Journal of Daneshvar Behavior, 12(11), 1-18. [In Persian]
Saputra, A. R., Riswandi, H. H., & Handoko, D. A. S. Managerial Competence of Principals in the Development of Teacher Professional Competencies: Literature Review. International Journal of Current Science Research and Review, 7(3), 1785-1791.
Shabani, R. , Khorshidi, A. , abbasi, L. and fathi, K. (2019). Presentation of a competency model for the principals of primary education in Tehran. Educational and Scholastic studies, 7(2), 145-176. [In Persian]
Shakour M, Bazrafkan L, Alizadeh M, Ghasemi M. Assessing the Leadership Styles and Effectiveness of Administrators in Isfahan University of Medical Sciences in 1388. Iranian Journal of Medical Education 2012; 11 (9) :1255-1264. [In Persian]
Shomali Ahmadabadi, M., Barkhordari Ahmadabadi, A., & Fazilati, R. (2025). Factors influencing the competencies of educators of children with intellectual disabilities: An interpretive structural modeling (ISM) study. Quarterly Journal of New Advances in Educational Management, 6(2), 69–86. [In Persian]
Shirbagi.N , & Shaikhleh.M. (2024). Analysis of Pedagogically-centered Leadership’ Indicators in Primary Schools, Journal of Management and Planning in Educational Systems, 17(32), 33-64. [In Persian]
Spendlove, M. (2007). Competencies for effective leadership in higher education. International Journal of Educational Management, 21(5), 407-417.
Suratman, S. , Arafat, Y.  & Eddy, S. (2020). The influence of principal’s leadership and teacher’s competence toward teacher’s performance in Indonesia. Journal of Social Work and Science Education, 1(2) , 96-104.
Zareyi,M. , Soltani Fallah,A. , Falahatkar,A. and Bagheri dadvokalayi,M. (2022). Explaining the competency model of school principals from the perspective of the statement of the second step of the revolution. Quarterly Journal of New Advances in Educational Management, 3(1), 1-12. [In Persian]

  • تاریخ دریافت 30 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 16 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 16 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404