فصلنامه پیشرفتهای نوین در مدیریت آموزشی

فصلنامه پیشرفتهای نوین در مدیریت آموزشی

پیش‌بینی نگرانی از تصویر بدنی بر اساس آسیب‌های روان‌شناختی و خودانتقادی در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ثمین افشاری 1
فاطمه نظری 2
1 کارشناس ارشد روان‌شناسی عمومی، گروه روان‌شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی،
2 استادیار گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و هنر واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
10.22034/njournal.2025.528921.1053
چکیده
مقدمه و هدف: نگرانی از تصویر بدنی به عنوان یکی از مسائل مهم روان‌شناختی در میان جوانان و دانشجویان، می‌تواند تأثیرات منفی گسترده‌ای بر سلامت روان و کیفیت زندگی آنان داشته باشد. این نگرانی معمولاً با آسیب‌های روان‌شناختی و خودانتقادی همراه است که می‌تواند به تشدید مشکلات روانی منجر شود. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش آسیب‌های روان‌شناختی و خودانتقادی در پیش‌بینی نگرانی از تصویر بدنی در میان دانشجویان است.

روش‌شناسی پژوهش: روش پژوهش توصیفی-همبستگی و جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. نمونه‌ای به حجم ۳۸۴ نفر به شیوه خوشه‌ای انتخاب شد. ابزارهای پژوهش شامل سیاهه نگرانی تن‌انگاره (Littleton et al., 2005)، پرسشنامه علائم روان‌شناختی (SCL-25-R)، و مقیاس خودانتقادی (Thompson & Zuroff, 2000) بود. داده‌ها با آزمون‌های آماری ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون گام‌به‌گام در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد بین نگرانی از تصویر بدنی، آسیب‌های روان‌شناختی و خودانتقادی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (p<0.01). همچنین، آسیب‌های روان‌شناختی و خودانتقادی قادر به پیش‌بینی معنادار نگرانی از تصویر بدنی در دانشجویان بودند. ضرایب پایایی و روایی ابزارها مطلوب گزارش شد.

بحث و نتیجه‌گیری: آسیب‌های روان‌شناختی و خودانتقادی از عوامل کلیدی در نگرانی از تصویر بدنی دانشجویان هستند و توجه به این عوامل در طراحی مداخلات ارتقاء سلامت روان دانشجویان ضروری است.
کلیدواژه‌ها
آسیب‌های روان‌شناختی
دانشجویان
دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان
خودانتقادی
سلامت روان
نگرانی از تصویر بدنی
Agah-Heris, M. (2012). The relationship between social physique anxiety, body mass index, and eating behaviors among university students. International Journal of Behavioral Sciences, 6(3), 205-212. [https://www.behavsci.ir/article_67783.html]
Arshad, F., Gillani, S. A., Qureshiee, M. A., Abbasi, P. N., & Maqbool, F. (2025). Associations between Social Media Usage and Disordered Eating: Mediated By Body Image Concerns and Moderated By Impulsivity. Journal for Social Science Archives, 3(1), 347-362. [https://doi.org/10.59075/jssa.v3i1.121]
Ashra, H., Barnes, C., Stupple, E. J. N., & Maratos, F. A. (2021). Negative self-referential emotions and mental health in youth: The importance of self-criticism. Current Research in Psychiatry, 1(4), 63-67. [https://doi.org/10.46439/Psychiatry.1.020]
Blanchard, L., Conway‐Moore, K., Aguiar, A., Önal, F., Rutter, H., Helleve, A., ... & Knai, C. (2023). Associations between social media, adolescent mental health, and diet: A systematic review. Obesity reviews, 24, e13631. [https://doi.org/10.1111/obr.13631]
Cash, T. F., & Pruzinsky, T. (2002). Body image: A handbook of theory, research, and clinical practice. Guilford Press [LC : 2002006334, ISBN : 9781572307773 (alk. paper), ISBN : 1572307773 (alk. paper)]
Derogatis, L. R. (2000). Symptom Checklist-90-Revised. In Handbook of psychiatric measures. American Psychiatric Association. [https://doi.org/10.1002/9780470479216.corpsy0970]
Derogatis, L. R., & Savitz, K. L. (1999). The SCL-90-R, Brief Symptom Inventory, and Matching Clinical Rating Scales. [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:147820465]
Diengdoh, I., & Ali, A. (2022). Body image and its association with depression, anxiety, and self-esteem among college going students: A study from Northeast India. Indian Journal of Community Medicine, 47(2), 218-222. [https://doi.org/10.4103/ijcm.ijcm_881_21]
Duarte, C., Pinto-Gouveia, J., & Ferreira, C. (2014). Escaping from body image shame and harsh self-criticism: Exploration of underlying mechanisms of binge eating. Eating behaviors, 15(4), 638-643. [https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2014.08.025]
Dunkley, D. M., & Grilo, C. M. (2007). Self-criticism, low self-esteem, depressive symptoms, and over-evaluation of shape and weight in binge eating disorder patients. Behaviour research and therapy, 45(1), 139-149. [https://doi.org/10.1016/j.brat.2006.01.017]
Fairburn, C. G., Cooper, Z., & Shafran, R. (2003). Cognitive behaviour therapy for eating disorders: A “transdiagnostic” theory and treatment. Behaviour research and therapy, 41(5), 509-528. [https://doi.org/10.1016/S0005-7967(02)00088-8]
Ferreira, C., Pinto-Gouveia, J., & Duarte, C. (2013). Self-compassion in the face of shame and body image dissatisfaction: Implications for eating disorders. Eating behaviors, 14(2), 207-210. [https://doi.org/10.1016/j.eatbeh.2013.01.005]
Griffiths, S., Hay, P., Mitchison, D., Mond, J. M., McLean, S. A., Rodgers, B., ... & Paxton, S. J. (2016). Sex differences in the relationships between body dissatisfaction, quality of life and psychological distress. Australian and New Zealand Journal of Public Health, 40(6), 518-522. [https://doi.org/10.1111/1753-6405.12538]
Hewitt, P. L., Flett, G. L., & Ediger, E. (1996). Perfectionism and depression: longitudinal assessment of a specific vulnerability hypothesis. Journal of Abnormal Psychology, 105(2), 276. [https://doi.org/10.1037/0021-843X.105.2.276]
Heydari, M.-S., Heydari, M.-B., Sa’adipour, E., Foroughi, A.-A., & Dortaj, F. (2022). Predicting body image concern based on self-compassion with the mediating role of cognitive flexibility in adolescents. Scientific Research Journal of the Medical Council of the Islamic Republic of Iran, 40(1), 53–59. http://jmciri.ir/article-1-3178-fa.html [in Persian]
Jiotsa, B., Naccache, B., Duval, M., Rocher, B., & Grall-Bronnec, M. (2021). Social media use and body image disorders: Association between frequency of comparing one’s own physical appearance to that of people being followed on social media and body dissatisfaction and drive for thinness. International journal of environmental research and public health, 18(6), 2880. [https://doi.org/10.3390/ijerph18062880]
Kim, D., & Kim, S. (2023). Social media affordances of ephemerality and permanence: social comparison, self-esteem, and body image concerns. Social Sciences, 12(2), 87. [https://doi.org/10.3390/socsci12020087]
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining Sample Size for Research Activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. [https://doi.org/10.1177/001316447003000308]
Littleton, H. L., Axsom, D., & Pury, C. L. (2005). Development of the body image concern inventory. Behaviour Research and therapy, 43(2), 229-241. [https://doi.org/10.1016/j.brat.2003.12.006]
Merino, M., Tornero-Aguilera, J. F., Rubio-Zarapuz, A., Villanueva-Tobaldo, C. V., Martín-Rodríguez, A., & Clemente-Suárez, V. J. (2024, July). Body perceptions and psychological well-being: a review of the impact of social media and physical measurements on self-esteem and mental health with a focus on body image satisfaction and its relationship with cultural and gender factors. In Healthcare (Vol. 12, No. 14, p. 1396). MDPI. [https://doi.org/10.3390/healthcare12141396]
Mironica, A., Popescu, C. A., George, D., Tegzeșiu, A. M., & Gherman, C. D. (2024). Social media influence on body image and cosmetic surgery considerations: a systematic review. Cureus, 16(7). [https://doi.org/10.7759/cureus.65626]
Mohanty, A., Vajaratkar, V. P., & Dias, A. (2024). Prevalence of body dysmorphic disorder in college-going students: a quantitative study. Indian Journal of Clinical Psychiatry, 4(01), 42-49. [https://doi.org/10.54169/ijocp.v4i01.110]
Mulawarman, M., Antika, E. R., Hariyadi, S., Miftachul‘Ilmi, A., Prabawa, A. F. I., Benu, K. M., ... & Lathifah, A. A. (2025, April). The Influence of Positive Self-Talk on Students’ Self-Criticism: a Cross-Sectional Study. In The 8th International Conference on Education Innovation (ICEI 2024) (pp. 811-818). Atlantis Press. [https://doi.org/10.2991/978-2-38476-360-3_71]
Najarian, B., & Davoodi, I. (2001). Construction and validation of the SCL-25 (short form of the SCL-90-R). Journal of Psychology, 5(2 [No. 18]), 136–149. https://sid.ir/paper/54411/fa](https://sid.ir/paper/54411/fa [in Persian]
Panahi, E., & Nouri Kaab Amir, F. (2024). Predicting body image concern based on social media addiction and metacognitive beliefs in students. 14th International Conference on Psychology, Educational Sciences and Lifestyle. https://civilica.com/doc/2104706 [in Persian]
Polivy, J., & Herman, C. P. (2002). Causes of eating disorders. Annual review of psychology, 53(1), 187-213. [https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135103]
Pouravari, M., Habibi, M., Abedi Parija, H., & Seyed Alitabar, S. H. (2014). Psychometric properties of the Body Image Concern Inventory in adolescents. Pajoohandeh, 19(4), 189–199. http://pajoohande.sbmu.ac.ir/article-1-1807-fa.html [in Persian]
Sadeghzadeh, M., Zarei, Z., & Khormaee, F. (2019). Prediction of body dissatisfaction among female students based on personality dimensions. Women's Social Psychological Studies, 17(2), 99–125. https://doi.org/10.22051/jwsps.2019.25267.1960 [in Persian]
Sekhar, M. A., Edward, S., Grace, A., Sushmitha, G., & Priscilla, S. E. (2025). Exploring the link: Social Media Usage and Body Image Dissatisfaction in Female Medical Students of Chengalpattu District, Chennai. Indian Journal of Community Medicine, 10-4103. [https://doi.org/10.4103/ijcm.ijcm_129_24]
Shafran, R., Cooper, Z., & Fairburn, C. G. (2002). Clinical perfectionism: A cognitive–behavioural analysis. Behaviour research and therapy, 40(7), 773-791. [https://doi.org/10.1016/S0005-7967(01)00059-6]
Shariati, M., Hamid, N., Hashemi Sheikh Shabani, E., Beshlideh, K., & Marashi, A. (2016). The effectiveness of compassion-based therapy on depression and self-criticism in female students. Knowledge & Research in Applied Psychology, 17(1), 43–50. https://journals.iau.ir/article_534001.html?lang=en [in Persian]
Sindhu, B. M., Rashmi, B. M., & Kumbar, A. S. (2023). A Cross-sectional Study on Body Image Dissatisfaction, Depression, Anxiety and Stress among Medical Students and Interns. Dentistry and Medical Research, 11(1), 35-39. [https://doi.org/10.4103/dmr.dmr_25_23]
Stice, E., Mazotti, L., Weibel, D., & Agras, W. S. (2000). Dissonance prevention program decreases thin‐ideal internalization, body dissatisfaction, dieting, negative affect, and bulimic symptoms: A preliminary experiment. International Journal of Eating Disorders, 27(2), 206-217. [https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-108X(200003)27:2<206::AID-]
Tanhayi Reshvanloo, F., & Sa'adati Shamir, A. (2015). Construct validity and reliability of the 25-item Symptom Checklist (SCL-25). Journal of Fundamentals of Mental Health, 18(1), 48–56. https://doi.org/10.22038/jfmh.2015.6255 [in Persian]
Thompson, R., & Zuroff, D. C. (2000). Levels of Self-Criticism Scale. Personality and Individual Differences. [https://doi.org/10.1037/t10954-000]
Tiggemann, M., & Slater, A. (2014). NetTweens: The internet and body image concerns in preteenage girls. The Journal of Early Adolescence, 34(5), 606-620. [https://doi.org/10.1177/0272431613501083]
Wang, X., Lu, C., & Niu, L. (2023). Body image construction and mental health levels among college students: a data survey of Chinese university students. Frontiers in Public Health, 11, 1268775. [https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1268775]
Wood-Barcalow, N. L., Tylka, T. L., & Augustus-Horvath, C. L. (2010). “But I like my body”: Positive body image characteristics and a holistic model for young-adult women. Body image, 7(2), 106-116. [https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2010.01.001]
Zhang, H., Li, H., Jiang, C., Tu, Y., & Xi, M. (2025). The Relationship between Self-objectification and Adolescent Appearance Anxiety: A Mediated Model with Moderation. Actas Españolas de Psiquiatría, 53(2), 359. [https://doi.org/10.62641/aep.v53i2.1742]

  • تاریخ دریافت 17 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 31 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 12 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404