نوع مقاله : مقاله پژوهشی
مقدمه
فناوری هدیه خداوند است بعد از هدیه زندگی شاید بزرگترین موهبت خداوند باشد، مادر تمدنها، هنرها و علوم است، بدون شک فناوری نقش مهمی در هر حوزهی از زندگی ایفا میکند. به لطف فناوری میتوان کارهای دستی را خودکار کرد، همچنین بسیاری از فرایندهای پیچیده و حیاتی را میتوان با سهولت و کارایی بیشتر به کمک فناوری روز انجام داد )راجا و ناگاسوبرامانی[1] ، 2018 ( . ظهور فناوریها در رأس یادگیری در حوزه آموزش یکی از مهمترین نعمتهای فناوری است (شرفی نیا و عمادی و جنتیان،1400) .تشکیل سرمایه انسانی در حوزه پیشرفت فناوری کلید توسعه اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی کشورها است همچنین علاوه بر مزایای آن چالشهای متعددی را هم در پیش دارد (کروینو و ورا[2] ، 2020 ) . اهمیت فناوری در یادگیری موجب بازنگریهایی در مفاد عقل باشد و موجب میشود شخص به توانمندیهای خود ایمان زیادتری داشته باشد، همین امر موجب افزایش انگیزه در فراگیران میشود، با توجه به نقش فناوری و تحولهای آن در تعلیم و تربیت موضوع مهم این هست که چگونه میشود یادگیری باثباتی در وجود دانش آموزان ایجاد کرد تا فراگیران انگیزه زیادی داشته باشند (زمانی و سعیدی و سعیدی، 1391 ) . مدارس هوشمند یکی از عوامل مهم در چارچوب فناوری اطلاعات با سبکی همهجانبه و کلینگریهایی با اهداف از پیش معینشده به چرخه آموزشوپرورش الحاق میشود (مهاجران و قلعه ای و حمزه رباطی ،1392) .
در زمان همهگیری Covid_19 استفاده از فناوریهای دیجیتال در آموزش بسیار مورداستفاده قرار گرفت و با استقبال زیادی همراه شد و سؤالاتی در پی دیجیتالی شدن و بهره گیری از ابزار های فناوری های آموزشی در مدارس شکل گرفت، بسیاری از مدارس با کمبود امکانات و ظرفیت کم برای دیجیتالی شدن نشان داده شد که منجر به افزایش شکاف، نابرابری و در بخشی از جامعه موجب کاهش یادگیری شد، چنین نتایجی نیاز مدارس را به یادگیری بهتر با استفاده از فناوری نوین و ایجاد تجربه برای افزایش ظرفیت و آمادگی استفاده از فناوری و دستیابی به یک تحول دیجیتالی ایجاد کرده است) تیموتئو و میلیو و یانیس و همکاران [3]، 2023( .
عوامل مختلفی در پیوند فناوری و آموزش تأثیرگذار هستند، این عوامل نقش حیاتی در فرایند تحول فناوری و دیجیتال دارند. این مقاله و پژوهش نشان میدهد فناوری بهطور مؤثر میتواند به تحول مدارس در عصر فناوری کمک کند، اینکه چه عواملی باید برای مدارس و دانش آموزان در حوزه فناوری در اولویت قرارگرفته شود تا به تغییرات مثبت و خوشایند دست یابند) دروین و دنیل و پاتر و همکاران[4] ، 2020 (.
پیشینه پژوهش
(پالی و تفضل، 1400) مطالعاتی برای بررسی (تأثیر تجهیزات تکنولوژیهای آموزشی و وسایل کمکآموزشی در میزان ارتقاء پیشرفت تحصیلی دانش آموزان پایه ششم شهرستان رودسر) صورت گرفت. در این پژوهش محققان به شیوهی خوشهی نمونهگیری کردند، بررسی اطلاعات به شیوهی آزمون رگرسیون انجام شد و نتیجه آن فناوریها بر عملکرد فراگیران) (P<01/0بود، این متغیرها بهترین پیشبینی برای ارتقای درسی بهمنظور ایجاد زیربنای مناسب و بهرهگیری از مواد کمکآموزشی برای فراگیران هست.
(عبدالملکی و خسروی و اسدی وهمکاران ،1398) بر اساس مطالعات انجامشده بهعنوان (تبیین جایگاه و نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرآیند یاددهی – یادگیری مبتنی بر سنتز پژوهشی در شواهد پژوهشی معاصر) نقش فناوری در کیفیت آموزش موردتحقیق انجامگرفته که وسایل و نقش کلی فناوری موجب تغییراتی در رویه یادگیری دانش آموزان در حال شده است ولی تأثیراتی در کل فرایند در آینده و بلندمدت به وجود آورده است.
(انصاری زاده، 1397) مطالعاتی با عنوان (بررسی میزان استفاده معلمان از فناوری اطلاعات و ارتباطات در کلاسهای درس در مدارس) را با توجه به پژوهشهای انجامشده و میزان بهرهگیری از فناوری توسط معلمین در مدارس قم را به روش توصیفی مورد بررسی قرارداد، و نتیجهی ارزیابیشده بیانگر این بود سطح علمی و مهارت معلمین درزمینه استفاده فناوری در کلاسهای درسی و ازنظر زیرساختی و سازوبرگی در میزان بسیار پایینی قرار دارد لذا وظیفهی نظامهای آموزشی در تقویت معلمین در این رویکرد بسیار مهم تلقی می شود.
(نوروزی و خوشکام، 1395) در پژوهشهای خود بهعنوان (بررسی تأثیر استفاده از تکنولوژی آموزشی بر میزان یادگیری دانش آموزان) یافتند که بهرهگیری از فناوری آموزشی باید بهعنوان یک ابزار در مراحل یادگیری که موجب بهبود کیفیت درروند پیشرفت تحصیلی میشود مورداستفاده قرار گیرد.
(تاتاری و شورورزی و حسینی وهمکاران،1394) در پژوهشهای خود بهعنوان (نقش و جایگاه تکنولوژی آموزشی در تسهیل فرآیندهای یاددهی- یادگیری دانش آموزان در دوره دبستان) در مقطع دوره دبستان به این نتیجه رسیدند که فناوری آموزشی پیوندی از تئوری و عملی است. لیکن حس بینایی و حس شنوایی موجب پیشرفت کیفیت آموزش و موجب عملکرد جذاب آموزش در یادگیری عالی دانشآموز میشود.
(طاها و عبدالرحمن[5] ، 1395) مطالعاتی بهعنوان (تأثیر فناوری بر عملکرد روانشناختی و آموزشی دانش آموزان) بر اساس اثر دهی فناوری بر عملکرد و اثربخشی یادگیری انجام دادهاند، تعامل بین انسان و فناوری با بعد طراحی ابزارهای آموزشی بهطور قابلتوجهی بر عملکرد فراگیران نتیجه داده است با توجه به اثرات مثبت آن استفاده غلط از آنهم پیامدهای منفی برای دانش آموزان دارد، این تحقیق بررسی کرد چگونه حفظ ارزشهای یادگیری بهعنوان یک مهم در امر آموزش تلقی میشود و بررسیها تلاش میکند تا نگرشهای ارزشمند و رویکردهای عملی را برای معلمین و سیاست گذران آنکه در پرتو بهرهبرداری از پتانسیل کامل فناوری در آموزش هستند مطرح کند.
(لاکا و وونگ و حدود[6]، 2020) مطالعاتی بهعنوان (بررسی نقش محیط یادگیری مجازی و استفاده از رسانههای اجتماعی در آموزش عالی) در مورد محیط یادگیری مجازی انجام دادهاند، این مطالعات بر اساس پرسشنامهها انجام شد به این شکل که چگونه استفاده از فناوری تحول ورودی و خروجی را تغییر داد، و نتیجه آن نشان داد که دانش آموزان بدون استفاده از فناوری وضعیتی بهمراتب بهتری دارند آنها معتقد بودند، افزایش یادگیری دانش آموزان را میشود از طریق تعامل افزایش داد نه افزایش دادههای فناوری و دیجیتال لذا اهمیت چهره به چهره برای ما اولویتتر است.
(انگینیس[7] ، 2020) مطالعاتی بهعنوان (تسهیل یادگیری گروهی در علم توسط معلم با فناوری دیجیتال و بینش در مورد عاملیت دانش آموزان در یادگیری برای یادگیری) به چگونگی تأثیر استفاده فناوری بر عملکرد آموزشی معلمان پرداختند، طبق گزارشهای محققان مدرسه نروژی با پویانماییهای دیجیتالی مقایسههایی انجام دادند، این رویکرد به پیشرفت درک دانش آموزان کمک کرد با اتخاذ به چنین تصمیمی فعالیت یادگیری این پتانسیل را دارد به دانش آموزان در نتایج یادگیری کمک کند، پویانماییهای دیجیتال بهنوبه خود فرایندهای علمی را گزارش دادند که برای دانش آموزان غیرقابل مشاهده بود، این مطالعه سؤالاتی را در موردنیاز به آگاهی پزشکان از نوع حمایتی و تأثیر فناوری بر یادگیری و مفهومی و تقویت عاملی دانش آموزان ارائه میدهد.
(تئو[8] ، 2019) مطالعاتی بهعنوان (نیت دانش آموزان و معلمان برای استفاده از فناوری و ارزیابی هم ارزی اندازهگیری و عدمتغییر ساختاری آنها ) بر قصد دانش آموزان و معلمان برای استفاده از فناوری انجام دادهاند، دریافتند فناوری بهطور مؤثر میتواند به تحول مدارس کمک کند و اینکه چه عواملی باید برای مدارس و دانش آموزان در حوزه فناوری در اولویت قرارگرفته شود تا به تغییرات مثبت و خوشایند دست یابند.
این تحقیق بر روی تعریف مزایای استفاده از فناوری متمرکزشده تا افراد را به کیفیتهای فناوری آموزشی آشنا کند و یافتهها و نتایج این مقاله توجه افراد را به ورود سریع فناوری اطلاعات به حوزه آموزش فاش کند (ساگلار و الکین[9] ، 2017) .
فناوری آموزشی (Technology)
فناوری آموزشی رسانهی است که بهعنوان ابزاری در آموزش یا فرایند یادگیری برای اثربخشی بیشتر مورداستفاده قرار میگیرد و بهراحتی توسط دانش آموزان قابلمشاهده است، فناوری آموزشی همچنین به معلمان کمک میکند تا از رسانهها در فرایند یادگیری دانش آموزان استفاده کنند تا دانش آموزان میل به یادگیری را در خود جلب کنند، با استفاده از فناوری آموزشی معلمان میتوانند رسانهی ایجاد کنند تا آنها را قادر سازند مطالب ارائهشده با تصاویر را در اینترنت بکار گیرند، بنابراین نوعی بازی در یادگیری وجود دارد که این میتواند تمایل دانش آموزان به یادگیری را افزایش دهد (سودارسانا و ناکایانتی و ساپتا و همکاران[10]، 2019) . در امر آموزش فناوریهای دیجیتال بخشی جداییناپذیر از آموزش هستند که برای ادغام زمینههای یادگیری رسمی انتخابشدهاند و تأثیرات استفاده از فناوریها در فرایند یادگیری دانش آموزان مثبت اعلام دادهشده است، که باهدف ارتقا و مشارکت در فرایند یادگیری در داخل و خارج از دیوارهای کلاس استفاده میشود (پینتو و لیته[11]، 2020) . تحول دیجیتالی نظامهای آموزشی مستلزم ارزیابی اثرات یکپارچهسازی فناوریها در فرایندهای یاددهی _ یادگیری است. با توجه به نگرشهای آموزش، فناوری اطلاعات و ارتباطات بهعنوان مجموعهی از فناوریها تعریف میشود که حاوی ذخیره و انتشار اطلاعات (مانند کتابهای الکترونیکی، ویدئوها یا پایگاههای اطلاعاتی ) است و فناوریهایی که برای ارتباطات کوتاهمدت طراحیشدهاند شامل (شبکههای اجتماعی و گوشیهای هوشمند) در زمره فناوریها هستند (پیزارو و بروسکو و بورگا[12]، 2022) .
سوابق فناوری آموزشی در ایران را میتوان به چهار بخش اساسی تقسیم کرد:
1) پیدایش: رایانه ۱۰ بعد از همهگیری در غرب در ایران مورد استقبال قرار گرفت.
2) بازنگری: بعد از انقلاب اسلامی تا سال ۱۳۵۹ بازنگریهایی صورت گرفت.
3) بلوغ: بازگشایی دانشگاهها در سال ۱۳۶۲ موجب رشد نرمافزار و سختافزار شد، پردازش خط و زبان فارسی مهمترین اتفاق بود.
4) توسعه: از سال ۱۳۵۰ تا ۱۰ سال این دوره به طول انجامید، خرید سختافزار، پیادهسازی سیستم نرمافزاری، جذب نیرو و هدفهای جامع بر اساس ویژگیهای فنی و انسانی کشور (رستمی، 1397) .
با ظهور کلاس درس دیجیتال، سؤال اصلی در مورد ماهیت آن است، یک کلاس درس دیجیتال چگونه به نظر میرسد؟ ویژگی اساسی یک کلاس درس هوشمند چیست؟ کلاس دیجیتال با ویژگیهای خاص خود واردشده است، به عبارت ساده، کلاس دیجیتالی کلاسی از صفحهکلیدهای بیسیم، ماوس بیسیم، لپتاپهای بیسیم، اتصالات لپتاپ بیسیم، ویدئو فراتابهای بیسیم و لپتاپهای بیسیم است. محیط یک کلاس درس دیجیتال توسط دستگاههای رایانهای ابری میشود، اسلاید، فراتاب، سی دی، دیویدی و پخشکننده ویدئو، تلویزیون، آیپاد، کامپیوتر، لپتاپ، اینترنت و غیره وجود خواهد داشت. علاوه بر این، برد دیجیتال، صفحهنمایش دیجیتال، سیستم صوتی دیجیتال و قلم دیجیتال وجود خواهد داشت، این ابزارها برای تقویت آموزش طراحیشدهاند. کلاس درس دیجیتال از چندین جنبه باکلاس درس سنتی معمول متفاوت است، در کلاس درس سنتی، آموزش و یادگیری بیشتر مبتنی بر استفاده ساده از دفتر، کتاب درسی، عکس و غیره است، این رویکرد اساساً به مدل گچ و صحبت محدود میشود و سخنرانی کلاس درس و میزان دانشی که به دانش آموزان میرسد معمولاً خطی است )سینگ[13]، 2021( . برای دانش آموزان تنها ارائه مطالب و ارزیابی آزمون تدریس محسوب نمیشود بلکه مشارکت دانش آموزان در فعالیتهای ارائهشده است که مهم تلقی میشود لیکن فناوریهای زیادی در این زمینه وجود دارد که معلمان میتوانند از آن برای بهبود تدریس خود بهرهمند شوند و همچنین باعث افزایش اعتمادبهنفس معلمان میشود و در انگیزه و خلاقیت دانش آموزان تأثیر بسزایی دارد )فاطیماه، سانتیانا[14]، 2017( .
سیر و تحول فناوری رایانه ( ظهور فناوری با کمک رایانه در آموزش دانش آموزان کمتوان ذهنی )
1) مرحله اول در طول دهه 1980 بود که در آن کامپیوترهای موجود در کلاس عمدتاً استفاده نمیشدند زیرا معلمان دانش فنی کافی برای استفاده در کلاس نداشتند، همچنین هیچ رایانه کافی برای دانش آموزان در کلاس یا آزمایشگاه وجود نداشت.
2) مرحله دوم در اوایل تا اواسط دهه 1990 بود و در آنجا آزمایشگاههای کامپیوتری شبکهای توسعه یافتند که قادر به ارائه آموزش بهکل کلاسها بودند و دانش آموزان در آزمایشگاههای کامپیوتری به حجم زیادی از اطلاعات دسترسی داشتند.
3) مرحله سوم یا مرحله معاصر در اواخر دهه 1990 شروع شد که در آن یادگیری مجازی مبتنی برداده ارائهشده توسط اینترنت معرفی شد. رایانههای شخصی در این مرحله در کلاسها در دسترس میشوند، با ظهور تبلت های کامپیوتری، مسیر نهایی به سمت داشتن یک کلاس درس بدون متن و کتاب هدایت میشود و سرعت فناوری دیجیتال در آموزش از اواخر دهه 1990 افزایشیافته است (سینگ[15]، 2021) .
رایانهها بهعنوان یک وسیله برای یادگیری کودکان کمتوان ذهنی در راستای فرادا کردن یاددهی، خودباوری، فاصله گرفتن از تدریس سنتی، افزایش عملکرد معلمین، بیشتر شدن ذخایر واژگان و اطلاعات کافی از فراگیران کمتوان ذهنی در راستای آموزش بهتر و روانتر کاربرد دارد، با توجه به کاربرد رایانهها در یاددهی، نظام آموزشی باید به اهمیت رایانه پی برده و مدارس را در راستای مطلوب کردن یادگیری کودکان کمتوان و معلول تجهیز کند، با توجه به اینکه این کودکان مشکلات دیر یادگیری و زود فراموشی دارند سیستمهای فناوری از جمله رایانه میتوانند موجب بهبود عملکرد، و به افزایش فحوای دادهها و انگیزه دانش آموزان کمک کند، کاربرد رایانهها در راستای آموزش تصویری، متنی، توانبخشی، آموزشهای لذتبخش و چندبعدی، دشواریهای اخلاقی و رفتاری و مهمتر عاطفی در کنار مشکلاتی که دارد مانند، عادات نادرست، غفلت و ... مزایای آن برای دانش آموزان بسیار پراهمیت است (بهرامی، 1399) .
راهبردهای آموزش با بهرهگیری از فناوری
آموزش تلاشی آگاهانه در تحقق فرایند یادگیری است تا دانش آموزان را فعالانه پرورش دهد تا بتوانند هوش و شخصیت اصیل داشته باشند تا برای خود و جامعه مفید باشند جهان در آموزش بهسرعت درحالتوسعه است این میتواند ذهنیت مربیان را مدرن سازد که در آموزش تأثیر گزار است، هدف اصلی از آموزش واداشتن شخص به کیفیت ،دانش و شخصیت است تا دید وسیعی برای رسیدن به آرمانهای موردنظر داشته باشد و بتواند با محیط سازگار شود. آموزشوپرورش انگیزههای ویژهی برای فرد در تمام جنبههای زندگی ایجاد میکند بنابراین همه شهروندان حقدارند از آموزش باکیفیت بهرهمند شوند. در آموزش نقش معلم بسیار مهم است، معلم یا مربی الگویی برای شاگردانش است او باید تمام اخلاقیات شاگردانش را بهطور کامل شناسایی کند، معلم قبل از فرایند آموزش طرحهای را برای یادگیری آماده کند و راههای مختلفی را بیندیشد تا افزایش علاقه دانش آموزان به تدریس و یادگیری را بیشتر کند تا مطالب تدریس جذاب شوند که این امر با توجه به پیشرفت سریع فناوری، معلمان باید بتوانند از پیشرفتهای فنّاورانه در فرایند آموزش و یادگیری بهرهمند شوند (سودارسانا و همکاران[16]، 2019) .
در آموزش شش حوزه راهبردی معلمین و عاملان آن برای بهبود فراشناخت دانش آموزان ترسیمشده است:
الف ) یادگیری مبتنی بر تحقیق د) کمک به دانش آموزان در ساخت مدلهای ذهنی و تجربه تغییر مفهومی
ب) پشتیبانی مشارکتی ه) تأثیر باورهای معلم و دانشآموز
ج) دستورالعملهای استراتژی بهبود حل مسئله و تفکر انتقادی ی) استفاده از فناوری (انگینیس[17]، 2020) .
نقش آموزشوپرورش و معلم در رشد اجتماعی دانش آموزان
نقش آموزشوپرورش در اجتماعی کردن دانش آموزان بسیار پراهمیت میباشد انسان با جامعهپذیری، بهتر راه زندگی کردن را آموزش میبیند، فرد جنبههای رفتاری و ارزشها و باورها و ملاحظات خاص فرهنگی را آموزش میبیند، آموزشوپرورش پدیدهی اجتماعی و معلمین بهعنوان نمایندههای این سازمان همیشه در تلاش بودند تا آموزش را برای فراگیر، متناسب با نیازهای جامعه آماده سازند تا اشخاص برای جامعه، بهتر تربیت شوند. بر این اساس معلم در انتقال فهم و فرهنگ و ساختن هویت دانشآموز، اصلاحات اخلاقی آنها، درک مسائل فنی و تخصصی، دیدگاهها و مهارتهای سیاسی آنها نقش بسزایی دارد (کامکار و مرادی و جهان تاب، 1402) . ازآنجاکه ترفیع و گستردگی فناوری تأثیرات حیاتی در زندگی بشر و دانش آموزان دارد، تعلیم و تربیت قوهها و نیروی انسانی متخصص در دانشگاهها انجام میشود، باید رویکردهای ویژهی در حوزههای نرمافزار و سختافزار و دورههای مختلف آموزشی موردبررسی قرار گیرد. مراکز علمی، آموزش عالی و دانشگاه فرهنگیان رول اصلی این روند را باید در نگرش خود ایجاد کنند (صداقت و شمسی، 1400) . اهداف و سیاستهای بهرهگیری از فناوری در ایران برای ایجاد نوآوری و با رویکرد توسعه در نظامها هدفمند میباشد و نظامهای آموزشی از عوامل مهم این سیاست گزاری ها میباشد (شریف زاده و اندیشمند، 1400) .
اثرات مثبت فناوری در یادگیری
با توجه به جدیدترین یافتهها در مورد اینکه دانش آموزان امروزی چگونه ترجیح میدهند از فناوری استفاده کنند و چگونه فناوری بر یادگیری آنها تأثیر میگذارد، مشخص شد که استفاده از تجهیزات و ابزارهای مدرن، یادگیری و تعامل دانش آموزان را افزایش میدهد. وقتی از فناوری استفاده میشود آن را بسیار تعاملیتر و پر از زمینههای جالب میدانند و انتقال دانش بسیار ساده و راحت و مؤثر میشود. این بدان معناست که اکنون ذهن ما با کمک فناوری مدرن در هر جنبهی از زندگی ازجمله آموزش، سریعتر کار میکند و قطعاً این نوآوری زندگی انسان را روانتر و آسانتر میکند (والیا و ساینی و کایور[18]،2021) . تأثیر مثبت فناوری در دانش آموزان و معلمین و والدین بهطور یکسان احساس میشود و بخش آموزش نشان میدهد که چگونه فناوری نقش یک افزایشدهنده نیرو را بازی میکند (م.سینگ و پ.سینگ[19]، 2021) .
بر اساس نتایج بهدستآمده موارد زیر مهمترین مزایای فناوری آموزشی میباشد:
1) فناوری آموزشی از جنبههای کیفی و کمی موجب پیشرفت در آموزش خواهد شد و درروند آموزشی معلمین با توجه بهوقت کمی که دارند تأثیر گزار است (جاویدان و جوادیفر، 1394) .
2) داشتن آزادی در آموختن و تدریس انفرادی مهمترین جنبه اهدافی تعلیم و تربیت است.دانشآموز با علم به فناوری، استعدادهای خود را بهخوبی شناخته و برنامهریزی درسی میکند (تاتاری و همکاران، 1394) .
3) فراگیر شدن استفاده از فناوری در برنامههای آموزشی داش آموز باعث جذابتر شدن و متنوع شدن دروس خود میشود و باعث میشود میل به تحصیل در دانشآموز بیشتر شود (نوروزی و همکاران، 1395) .
4) آموزش مبتنی بر فناوری، پیوند گفتوگو بین دانشآموز و معلم را فراهم میسازد تا دانش آموزان و معلمان بحثهای مشارکتی بیشتری در داخل و خارج از کلاس داشته باشند (عزیزی نژاد و کرمی، 1397) .
5) فناوری آموزشی یادگیری در فضای داخل، بیرون مدرسه و کلاس را به هم نزدیکتر میکند و باعث افزایش فعالیت، یادگیری بهتر و عالیتر میشود (تاتاری و همکاران، 1394) .
موارد زیر از عملکردهای مثبت فناوری در تعلیم و تربیت میباشد:
1) فناوریها، تعاملات مستقیم بین دانش آموزان و معلمین ایجاد میکنند.
2) فناوریها، مشاهدات یکسانی را تولید میکنند.
3) استفاده از فناوری میتواند مفاهیم اساسی را واقعی و قابل ملموس نشان دهد.
4) فناوریها، خواستهها و علایق جدید را بهروز میکند.
5) فناوری موجب انگیزه و تحریک دانشآموز به یادگیری میشود.
ساعت و علم فناوری یک تجربه جامع و جامع از عینی به انتزاعی را فراهم میسازد که همه این موارد از مزایای بهرهگیری مستقیم و غیرمستقیم از فناوری نوین آموزشی میباشد (سودارسانا و همکاران[20]، 2019) .
پیامدهای منفی و موانع
مقالات تحقیقاتی بسیاری از سال 2012 تا 2017 در جهت مرور ادبیات استفاده از فناوری در آموزش در چندین کشور ازجمله ایالاتمتحده، استرالیا، بریتانیا و... نوشتهشده است (مانتیلا و ادواردز[21]، 2019) . برای مثال در سال 2016 در کره جنوبی طبق مطالعاتی آشکار شد که معلمان متوجه شدند استفاده از فناوری بر سلامت کودکان تأثیر میگذارد این تحقیق نشان داد استفاده از فناوریها میتواند باعث مشکلات بینایی و عضلانی در دانشآموز شود (سولیستیانینگتیاس و آستوتی و یولیانتورو[22]، 2023) .
جدول1. معایب بهرهگیری از فناوری در آموزش
|
انحطاط و افول آداب نوشتن |
تغییر دیدگاه و تفکر انسان نسبت به ارزشهای خود در جهان |
|
گستردگی ادبیات شفاهی |
خط زدن رویکردهای تعاملاتی در اجتماع و محیط آموزش |
|
متناسب نبودن محتوای رسانه بصری برای دانش آموزان با توجه سن |
انحطاط شالودههای پرورش خانواده |
|
نبود شناخت فراگیران به سازوکار فنی فناوری |
فقدان بهرهجویی رسانهها از درجات علمی |
|
نظارت نکردن بر فحوای آموزشی رسانهها و فناوریها |
(مظلومیان و ماهی گیر، 1396) |
اهمیت فناوری بهعنوان ایدههای نو در سال ۲۰۱۶ -۲۰۱۷ و چند سال گذشته، محققان بیشتر بر مشکلات مربوط به ادغام و ظهور اعتیاد به فناوری و افسردگی متمرکز بودهاند، نکته مهم این است مسئولیت آموزش در جلوگیری از استفاده فناوری را نمیتوان صرفاً به سیستم آموزشی اطلاق داد زیرا این موضوع باید از حوزه تحقیقات، منزل، مدرسه نظارت شود واقعیت این است که زمان بیشتر از صفحهنمایش، تضمینکننده ایجاد یک نگرش بازتابی نیست (وازکز و پارا و سگورا و همکاران[23]، 2022) .
موانع و چالشها
1) معلمان به دلیل ناآگاهی و نداشتن اطلاعات کافی از فناوری، ناتوان از استفاده صحیح از آن بوده و بهنوعی ممانعت از بهروز شدن میکنند.
2) آسان و غیرقابلباور بودن سامانههای مخابراتی کشور، سلیقهای عمل کردن و نامناسب بودن برنامهریزی آموزشی برای استفاده از فناوری.
3) معیوب بودن فضای آزمایشگاهی مدارس و نداشتن وسایل و ابزار اولیه آموزش (تاتاری و همکاران، 1394) .
4) پایین بودن سطح دانش، اطلاعات مدیران و سیاستگذاران آموزشی از اثرات مثبت بهرهگیری از فنّاوری است (شفیعی اینچه، 1399) .
طبق دادهها و یافتهها والدین نگران استفاده بیشازحد کودکان خود از نمایشگرها هستند (دورع و دینیا [24]، 2020) . فناوری میتواند اثرات نامطلوبی مانند انزوای اجتماعی، توسعه شخصی و غیره داشته باشد، این انزوای اجتماعی بهعنوان نتیجه استفاده بیشازحد از فناوری، توسط کلیه پژوهشگران تأییدشده است، فواید آن گاهی اوقات ممکن است جنبههای منفی را تحتالشعاع قرار دهد نباید این موانع را نادیده گرفت زیرا کودکان آینده جهان ما هستند لذا نباید به خاطر فناوری مانع کلیت آنها شویم در این امر والدین باید بهعنوان نگهبان خدمت کنند (الغمدی[25]، 2016) . در کالجهای اجتماعی نهتنها بامهارت های شناختی آشنا میشوند، بلکه نگرشها و مهارتهای آنها نیز ارزیابی میشوند. علاوه بر این، فناوری آموزشی میتواند پشتیبانی قابلتوجهی برای معلمین در ارائه درس بهمنظور مدیریت کلاسها باشد (ازلیم و آمران و روسلی[26]، 2015) .
کاربرد و اهمیت فناوری آموزشی در تدریس و یادگیری
فناوریهای دیجیتال ازجمله محیطهای یادگیری مجازی و رسانههای اجتماعی در محیطهای عالی آموزش بهخوبی پذیرفتهشدهاند (لاکا و همکاران[27]، 2020) . کاربردهای مختلف فناوری اطلاعات با ایجاد هیجان برای دانش آموزان، ایجاد پیشرفت در تسکین و استقلال در رشد دانش آموزان، مزایای زیادی را برای دانش آموزان به ارمغان میآورد. استفاده صحیح از فناوری اطلاعات باعث ارتقا و توسعه مهارتهای مختلفی در دانش آموزان میشود، مانند مهارتهای ریاضی، مهارتهای ارتباطی، مهارتهای تفکر انتقادی، حل مسئله، کار گروهی و مهارتهای پژوهشی که سود دانش آموزان بهطور فرایندهای به مهارت معلمان در استفاده از این ابزارها بستگی دارد (رینهولد و هوچ و ورنر و همکاران[28]، 2020) . اهمیت استفاده از فناوری بهعنوان یک جایگزین اساسی برای مبارزه با ویروس همهگیر کرونا در تدریس دانشگاه البوریمی مالزی تحلیل شد و روش یادگیری سنتی تا روش یادگیری کاملاً آنلاین از چالشهای پیش رو فناوری آموزشی بود، دراینبین شیوههای یادگیری هوشمند، پیدیافهای آموزشی و یادگیری رایگان بهعنوان راهحلهای ابتکاری مورد استقبال قرار گرفت (طوافاک و ملیک و الفارسی[29]، 2021) . فناوری ابزاری کارآمد و کاربردی برای سهولت در آموزش و افزایش کیفیت تدریس در امر یادگیری میباشد و موجب تغییرات و تغییر نگرشها در آموزش سنتی شده است با پیشرفت فناوری و استفاده مستقیم آن در درسها دیگر نیاز به حضور در کلاسهای درس نیست تا دانشآموز بتواند در هر زمان و مکانی استفاده لازم از مواد درس را ببرد. ابزارها و رسانههای نوظهور توانستهاند تغییراتی در شیوه زندگی اجتماعی مردم ایجاد کنند، این ابزارها توانستهاند در راستای تعامل بیشتر بین معلمین و شاگردان و سازمانها و موارد مختلف با رویکرد مثبت در حوزه آموزش و یادگیری قدم بردارد (رضایی و شراهی و وشکی، 1401) . فناوریها و دستگاههای کامپیوتری در اشکال گوناگون بهعنوان ابزارهای قدرتمند و کاربردی میتواند پیوندی بین دانش آموزان و کلاسهای درس شوند، فناوری موجود در مدارس شامل تبلت، گوشیهای هوشمند و رایانه بهعنوان بخش مهمی از فرایند یادگیری استفاده میشوند، این ابزار میتوانند برای اشتراکگذاری اطلاعات از طریق شبکهها به معلمان کمک کند (کوسر و مجید[30]، 2021) . بهرهگیری از فناوری در آموزش در طول فرایندهای آموزشی و تدریس میباشد و معلمین با بهرهگیری از فناوری باعث جذاب شدن دروس و موجب شادی در دانش آموزان میشوند، همچنین استفاده معلمین از فناوریها میتوانند کیفیت تدریس خود را با کارایی بیشتر تدوین کنند (غزنوی و تجاری و رحیمی، 1397) . فناوری آموزشی میتواند کارهای جدید و بهرهگیری از دانش روز و صرفهجویی در زمان را آسانتر میکند، همچنین میتواند تحقیق را دشوارتر کند (شاتری[31]، 2020) . ضمن اینکه فرصتهایی برای والدین صورت گرفت تا بر موانع فناوری با درگیر شدن در یادگیری فرزندانشان غلبه کنند و نتیجه شکاف موفقیت را که برای بسیاری در طول همهگیری کرونا افزایشیافته بود، کاهش دهند (سائز و اریلماز و هرناندز[32]، 2021) .
جدول 2. برخی از کاربردهای مهم ابزارهای فناوری آموزشی با ذکر منابع
|
|
ابزار آموزشی |
توضیحات |
|
منابع |
|
|
1 |
کلاسهای مجازی |
طراحی محیط آموزش مجازی برای پرورش تعلیم و تربیت دانشآموز مانند رشد فکری و خلق کردن و ..مسائل اخلاقی و فرهنگی. |
|
(سادات حسینی، 1401) |
|
|
2 |
نرمافزارهای cp |
مانند پاورپوینتها، تأثیر گزاری تصاویر در پدید آمدن تعابیر متفاوت از یک استراتژی و خلق ادراک جدید در حوزه اجرا باشد. |
|
(دانیالی و ابولحسنی، 1399) |
|
|
3 |
کتابخانه دیجیتالی |
مانند کتب دیجیتالی، دیجیتالی سازی روشی برای ارائه آسانتر اطلاعات برای بهرهگیری جامعه میباشد. |
|
(علیزاده و فدوی، 1401) |
|
|
4 |
گجت ها |
گجت ها وسایل آموزشی و ارتباطی هستند که دانش آموزان بهراحتی میتوانند به اطلاعات و ارتباطات دسترسی داشته باشند. |
|
(آپریانتی و دارومی و فاجاری وهمکاران[33]، 2022) |
|
|
5 |
رسانههای اجتماعی |
مانند صداوسیما، انواع سرانه میتواند دیداری و شنیداری با حسهای مختلف باشد با توجه به مسائل انگیزشی، دانش آموزان به رسانهها توجه بیشتری دارند. |
|
(کاظم پوریان و نظافتی و مدبر، 1394) |
|
|
6 |
بازیهای آموزشی |
مانند بازیهای درمانی آموزش در قالب بازی کردن موجب هیجان بیشتر و بهتر شدن روابط اجتماعی دانش آموزان میشوند. |
|
(دهمرده و مهدی نژاد و هرفته، 1401) |
|
|
7 |
اینترنت
|
شبکهها سامانهی بینالمللی و بههمپیوسته هستند، شامل شبکههای خصوصی و عمومی و...است مراتب بهکارگیری از رایانهها و اینترنت بیشترین اثر بر بهبود تعلیم و تربیت را دارد. |
|
(شکاری و خشویی و محمدی، 1396) |
|
|
8 |
فضای مجازی |
مانند شبکههای اجتماعی مجازی یا توجه اثرات منفی آن میتوان با رعایت چهارچوب افراد میتوانند کیفیت آموزشی خود را بهتر کنند. |
|
(همایی، 1399) |
|
|
9 |
پرینت سهبعدی |
مانند کدها (cad)چاپ سهبعدی که ریشه در جنبش سازنده دارد با ترویج فرهنگ یادگیری فعال ،نوآوری و طراحی و حل مسئله،مزایای آموزشی واقعی ارائه میدهد. |
|
(نوواک[34]، 2022) |
|
|
10 |
آموزش مجازی |
با شیوع همهگیری کرونا بسیاری از مدارس به شکل آموزش مجازی شده بود و موجب تعامل پیوسته بین دانشآموز و معلم و والدین در کلاسهای آنلاین شد. |
|
(تربتی نژاد و شاهورانی و حجگذاری، 1401) |
|
|
11 |
ICT
|
اهداف اصلی فناوری آموزشی آسان شدن و توسعه و پیشرفت فرایند آموزشی است به این سبب فناوری اطلاعات توانسته تغییراتی در شکل زندگی مردم ایجاد کند. |
|
(اختیاری بیله سوار و سلیمانی بیله سوار،1394) |
|
مهمترین کاربرد اساسی فناوری در آموزش ایجاد اشتیاق در یادگیری میباشد، اشتیاق تحصیلی به کارایی حاصلشده از میزان انرژیای که یک دانشآموز برای پیشرفت تحصیلی خود صرف میکند اشتیاق تحصیلی میگویند (نعامی و پیریایی، 1391) . مفاهیم و موارد درسی الزاماً از کتابها و منابع چاپی نیست بلکه شامل نرمافزارها، زیرمجموعههای فناوریها و مقرهای ارتباطی برای هر دانشآموز با شیوهها و روشهای آموزشی فرد میباشد (شریف زاده و اندیشمند، 1399) .
نتیجهگیری
قلم ما در این مقاله با تأکید بر اهمیت فناوری برای استفاده بهتر در شیوههای تدریس معلمین و یادگیری دانش آموزان در مدارس نگاشته شده است، این بیان شاید در دهههای گذشته نسبت به روشهای سنتی یادگیری بیاهمیت بود تا زمانی که ویروس همهگیر کرونا تأثیرات و پیامدهای منفی خود را در جهان و بهخصوص کودکان که زانوهای پیشرفت در آینده هستند گذاشت، همین اهمیت ویژه تلنگری در عصر فناوریهای آموزشی ایجاد کرد تا رویکردهای در این زمینه ایجاد شود و گاها تغییر کند این تغییرات با بهرهمندی از فناوریهای مختلف و بهروز، آموزش و یادگیری را برای بازیگران اصلی این بیان که معلمین، دانش آموزان و والدین هستند در راستای ارتقای سطح کیفی، اجتماعی به کمک فنآوری ایجاد گردید. دیدگاههای مختلفی در مورد نحوه استفاده و اثرات فناوری موردبحث قرار گرفت برخی استفاده از فناوری و ابزارهای آن را در بلندمدت نگرانکننده دانستند. عدهی از پژوهشگران اثرات آن را مثبت دانستند و استفاده از فناوری را با چهارچوبهای بهرهگیری از آن پذیرفتند حتی نتایج مطالعاتی نشان داد دانش آموزان بدون استفاده از فناوری وضعیتی بهمراتب بهتری داشتند و بلعکس آن بررسیهایی انجام شد که نتیجه آن به این صورت بود که استفاده از فناوری موجب سهولت در آموزش بهتر برای معلمین و جذابتر شدن فرایند یادگیری برای دانشآموز است و اثرات بالقوه آن اجتماعی شدن افراد بود، حال با توجه به بحثها و تراکنشهای فکری محققین به این نتیجه میرسیم که برای رسیدن به ارتقای فکری و اجتماعی و فرهنگی، استفاده از فناوری برای دانش آموزان میتواند با نظارت آموزشوپرورش، معلمین و والدین مورداستفاده قرار بگیرد.
[1] Raja, Nagasubramani
[2] Cerviño, Vera
[3] Timotheou, Miliou, Dimitriadis, Sobrino, Giannoutsou, Cachia, Ioannou
[4] Drouin, McDaniel, Pater, Toscos
[5] Taha, Abdulrahman
[6] Lacka, Wong, Haddoud
[7] Engeness
[8] Teo
[9] Çaglar, Akçin
[10] Sudarsana, Nakayanti, Sapta, Haimah, Satria, Mursalin
[11] Pinto, Leite
[12] Pizarro, Berrocoso, Borrega
[13] Singh
[14] Fatimah, Santiana
[15] Singh
[16] Sudarsana, Nakayanti, Sapta, Haimah, Satria, Mursalin
[17] Engeness
[18] Walia, Saini, Kaur
[19] Singh M, Singh P
[20] Sudarsana, Nakayanti, Sapta, Haimah, Satria, Mursalin
[21] Mantilla, Edwards
[22] Sulistyaningtyas, Astuti, Yuliantoro
[23] Vázquez, Parra, Segura, López
[24] Dore, Dynia
[25] Alghamdi
[26] Azlim, Amran, Rusli
[27] Lacka, Wong, Haddoud
[28] Reinhold, Hoch, Werner, Gebert, Reiss
[29] Tawafak, Malik, Alfarsi
[30] Kouser, Majid
[31] Shatri
[32] Saez, Eryilmaz, Hernandez
[33] Aprianti, Dayurni, Fajari, Pernanda, Meilisa
[34] Novak
