مقدمه

یادگیری ریاضی، فقط در انتقال مفاهیم و تعاریف به دانش آموزان خلاصه نمی‌شود، بلکه هدف از تدریس و یادگیری ریاضی توسعه و تعمیم مفاهیم، ایجاد انگیزه، پرورش قدرت خلاقیت، به‌کارگیری و ایجاد ارتباط بین آموخته‌های دانش­آموزان و درنهایت حل مسئله می­باشد. با این‌حال مشاهده می‌شود که روش‌های سنتی تدریس ریاضی باوجود تجربه سالیان متمادی نتوانسته است وظیفه خطیر یادگیری و آموزش برای عموم دانش آموزان و به‌خصوص کسانی را که به ‌نوعی دچار مشکل در یادگیری هستند به نحو مطلوبی رفع کند. محققان همواره به دنبال یافتن پاسخی برای پر کردن خلأهای یادگیری، رفع مشکلات و کمبودهای ناشی از نقص در فرایند تدریس و یادگیری بوده‌اند. آن‌ها به دنبال راه‌هایی بوده‌اند که تمرینات روزمره، خسته‌کننده و کسالت‌آور را به تجربیات یادگیری تعاملی و لذت‌بخش برای دانش آموزان تغییر دهند، به صورتی که دانش آموزان مبانی اساسی و لازم و مفاهیم عمیق ریاضی را درک کنند (یاوری و همکاران، 1385).

   رشد سریع فناوری اطلاعات و ارتباطات، تغییراتى را در کاربردها و فرآیندهای فنى و وابسته به آموزش متنوع پدید آورده است. این فنّاوری نقش کلیدی در آموزش و پرورش به عهده دارد (Mazman and Usluel, 2010).

   به‌طورکلی می‌توان گفت آموزش الکترونیکی شیوه‌ای از یادگیری است. که بر مبنای کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات و شبکه‌های کامپیوتری شکل گرفته است (خسروانی، 1386). آنچه در ابعاد جهانی آموزش و ضرورت وجودی آن حتمی است، این است که توسعه آموزش یک ضرورت جهانی و آموزش الکترونیکی یکی از مفیدترین راه‌حل‌های آن است (سلیمی، 1387).

   در آموزش و پرورش بالا بردن کیفیت یادگیری و تدریس همواره از مسائل پراهمیت بوده است. برای نیل به این مقصود کمک گرفتن از فناوری برای پشتیبانی فعالیت تدریس و یادگیری با توجه به کاستی‌های موجود می‌تواند اثرگذار باشد. با توجه به سیستم آموزشی موجود فعل و انفعالات آموزشی در یک سطح باقی‌مانده و تقویت نمی‌شوند. هیچ تلفیقی بین آموخته‌های کلاس و محیط بیرونی افراد صورت نمی‌گیرد و موقعیت‌های یادگیری دانش آموزان معطوف به کلاس درس است. این مسئله در مورد برخی از رشته‌ها به علت نیاز به حجم بالای ارائه آموزش‌ها به‌صورت میدانی و عملیاتی نمود بیشتری پیدا می‌کند. تنوع بعضی از رشته‌ها و لزوم یکسو بودن و تعامل در آموزه‌های مرتبط با آن‌ها برای نیل به اهداف توسعه کشور، همچنین قابلیتی که محتوای آموزشی در برخی از رشته‌ها به‌صورت کلاسی، عملی از خود نشان می‌دهند، فراهم شدن چنین بستری را تسهیل می‌نماید. آنچه مشخص است یادگیری دانش آموزان زمان طولانی ندارد و همکاری و تعامل بین دانش آموزان و معلمان، همچنین بین خود دانش آموزان در امر یادگیری در حد پائینی می‌باشد (رضایی راد، 1393).

    در حال حاضر معلمان نمی‌توانند به‌صورت انفرادی به ارزیابی دانش آموزان در زمینه­ای خاص بپردازند و مفاهیم مورد نیاز هر فرد را به او انتقال دهند. معلمان کماکان به کمک تخته مفاهیم پراهمیت آموزشی را به دانش آموزان منتقل می‌کنند Balasundaram and Ramadoss, 2008))

   روش‌های آموزشی موجود اطلاعات مورد نیاز دانش آموزان را به‌ سرعت در اختیار آن‌ها نمی‌گذارند و برای شرایط گوناگون دانش­آموزان انعطاف‌پذیر نیستد و نمی‌تواند به ‌اندازه کافی ایجاد انگیزه نمایند (Peters, 2007).

    دانش­آموزان احتیاج به تکنیک‌هایی دارند که در فهم بهتر دروس به آن‌ها کمک کنند و راهنمایی‌های لازم را فراهم آورند، همچنین به آن‌ها جهت بدهند. همواره دانش آموزان به اطلاعات جامع، جهانی و به‌روز نیازمندند برای دسترسی به اطلاعات مورد نیاز بهره جستن از فناوری‌ها توسط دانش آموزان موضوعی بدیهی است (Chase and Herrod, 2007).

    به علت آشنایی دانش آموزان با فناوری در یک سطح قابل قبول امروزه بسیاری از مراکز آموزشی برای انتقال محتواهای آموزشی خود سعی در به خدمت گرفتن فناوری دارند. ایجاد محیط‌های آموزش الکترونیک (مدارس هوشمند) شاهدی بر این مدعاست. بر همین اساس بسیاری از نظام‌های آموزشی در دهه‌های اخیر سعی کرده‌اند، با ورود و کاربرد فنّاوری‌های نوین، یادگیری را با کم‌ترین زمان، بهبود بخشند (رضایی راد، 1393).

    در این تحقیق در نظر داریم با توجه به اهمیت فناوری اطلاعات و ارتباطات بر انگیزه و پیشرفت تحصیلی ریاضی دانش آموزان به بررسی این دو مقوله مهم پرداخته و درنهایت به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که آیا به کارگیری وسایل کمک آموزشی و تکنولوژی­های فناوری اطلاعات و ارتباطات بر انگیزه ریاضی دانش آموزان تأثیر دارد؟

پیشینه شناسی تحقیق

امروزه استفاده از فن‌آوری‌های اطلاعات و ارتباطات در فرآیند آموزش یک ضرورت انکارناپذیر است و نظام آموزشی برای بهره‌گیری بهتر و بهینه از این امکانات، از هر روش ممکن کوتاهی ننموده است ولی با این وجود، مسئله این است که بسیاری از معلمان هنوز نگرش استفاده از این تکنولوژی‌های مؤثر و مفید در امر آموزش را به عنوان یک ضرورت قلمداد ننموده و یا حتی با چگونگی کاربرد آن‌ها آشنایی کافی ندارند. اگر تا دیروز آموزش تنها از معلمان و مربیان سود می‌برد و کتاب به عنوان اصلی‌ترین منبع اطلاعاتی در امر آموزش محسوب می‌گشت، ولی امروزه آموزش با ابزارها، روش‌ها و محیط‌های جدید ارتباطی روبرو شده است. نفوذ فن‌آوری‌های جدید اطلاعاتی به مراکز آموزشی، روابط ساده معلم شاگردی را به‌طورکلی دگرگون ساخته است. به‌طوری‌که اریک اشباین استفاده از رسانه‌های الکترونیکی را به مثابه انقلابی در آموزش و پرورش مطرح می‌کند (ستاری و محمدی، 1390)

فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش

   استفاده از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات برای یادگیری به بیش از 5000 سال پیش‌بر می‌گردد. اختراع نوشتن با ابزارهای نوک تیز اولین انقلاب اطلاعات بود که ساخت، انباشت اطلاعات و برقراری ارتباط با نسل‌های بعد را ممکن ساخت. انقلاب اطلاعات دوم پس از اختراع چاپ (1495 میلادی) آغاز شد. انقلاب اطلاعات سوم تنها 50 تا 60 سال پیش با اختراع رایانه شروع شد که امکان تبدیل داده‌های خام به اطلاعات سازمان‌بندی شده، تبدیل اطلاعات به دانش و تبدیل دانش به عمل را با استفاده از نرم‌افزار هوشمند و روبات فراهم ساخت. بیل گیتس، مدیر اجرایی شرکت مایکروسافت نیز بر این نکته اشاره می‌کند که رایانه ابزاری قدرتمند برای آموزش و پرورش و دست یافتن یادگیرندگان به دنیای جدید اطلاعات، ایجاد خلاقیت و تسهیل ارتباط غنی و همکاری گسترده از راه دور است.

   فناوری اطلاعات و ارتباطات نه تنها شیوه ذخیره دانش و روش‌های یادگیری را ارتقا می‌بخشد، بلکه کاتالیزری برای مقابله با موانع ساختار انعطاف‌ناپذیری سازمانی است. آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات قابلیت‌های زیادی دارد که به‌منظور درک بهتر، بایستی ویژگی­ها مفاهیم زیر بنایی آن را بهتر شناخت. آموزش مبتنی بر فناوری به دو ارتباط برخط و نا برخط تقسیم می‌شود. منظور از ارتباط برخط، مجموعه فرصت‌هایی است که یادگیرنده‌ها با یکدیگر، با یاد دهنده و با مواد یادگیری به‌طور هم‌زمان از طریق رایانه و اینترنت تعامل برقرار می‌کنند و در ارتباط نا برخط این تعامل در زمان­های متفاوت است. کلاس‌های مبتنی بر فناوری، یادگیرنده را قادر می‌سازند تا یادگیری مورد نیاز خود را انتخاب و دنبال کند و به جای یادگیری در زمان و مکان خاص، یادگیری در زمان مناسب فراهم شود. آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای شش ویژگی حضور از دور، انعطاف‌پذیری، تعامل، یادگیری فعال، همکاری و انگیزش است(طباطبایی، 1393).

مفهوم انگیزه

یک جاندار انگیخته، در مقایسه با یک جاندار نا انگیخته با نیرو و کارایی بیشتری در یک فعالیت درگیر می­شود. مفهوم انگیزش ممکن است ساده به نظر آید اما تجزیه وتحلیل آن بسیار مشکل است. یکی از مشکلات این است که یک نوع رفتار یا عمل ممکن است بـا انگیزه­های متفاوتی ارتباط داشته باشد و مشکل دیگر در مـطالعه انـگیزش تـمیز دادن انگیزه­های اصلی و اولیه از انگیزه­های ثانویه است. سومین مشکل در مطالعه انگیزه­ها آن است که افراد ممکن است از دلایلی که پایه و اساس یا برانگیزنده اعمالشان می­باشد کاملاً آگاه نباشند (سیف، 1389).

     انگیزش یکی از مهم‌ترین منابع قدرتمند تکانه­ای است که رفتار یادگیرندگان را در آموزشگاه تحت تأثیر قرار می­دهد و قدرت و پایداری رفتار را تعیین می­کند. انگیزش به یادگیرنده در دستیابی به هدف و کسب توانایی برای انجام فعالیت­های ضروری در شرایط خاص نیرو می­دهد.    انگیزش به حالت­های درونی موجود زنده که موجب بروز، هدایت یا تداوم رفتار او به سوی نوعی هدف می­شود، اشاره می­کند. به سخنی دیگر انگیزش را می­توان به عنوان محرک فعالیت­های انسان و عامل جهت دهنده آن تعریف کرد (سیف، 1389).

    در انگیزش عوامل احساسی، شناختی یا هر دو نقش دارند. بر این اساس انگیزش به حالتی از احساس یا تفکر اطلاق می­شود که در آن فرد برای انجام یا مشارکت در رفتاری خاص آمادگی دارد. این توصیف برانگیزش به عنوان وضعیت یا حالتی هیجانی یا شناختی تأکید می­کند که مستقل از عمل است. برای برخی از افراد، جنبه احساسی انگیزش و برای بعضی دیگر جنبه شناختی یا ذهنی آن برجست­ تر است.

در موقعیت تدریس یادگیری، انگیزش باخواست، آمادگی و تلاش یادگیرنده برای یادگیری ارتباط دارد. مانند یادگیری، انگیزش نیز به طور مستقیم قابل مشاهده نیست، در واقع براساس مشاهده و سنجش رفتارها، در مورد انگیزش فرد قضاوت می­گردد (سیف، 1389).

     انگیزه اصطلاحی است که اغلب با انگیزش مترادف به کار می­رود. انگیزه به حالت مشخصی اطلاق می‌گردد که سبب بروز رفتاری معین می­شود. به سخن دیگر، انگیزش عامل کلی یا علت عام مولد رفتار به حساب می­آید، در حالی که انگیزه علت اختصاصی رفتاری مشخص می‌باشد. شعاری نژاد بین انگیزه و محرک، عامل دیگری که در بروز و هدایت رفتار نقش دارد، تمایز قابل می­شود و می‌نویسد«مجموعه علل و عوامل رفتار را در صورتی که درونی باشند، یعنی از درون شخص آغاز شوند، انگیزه و اگر بیرونی باشند، یعنی خارج از وجود شخص، محرک نامند (شعاری نژاد، 1386).

    این تمایز را به شکل دیگری، تحت عناوین انگیزه­های اولیه و ثانویه یا درونی و بیرونی نیز وصف کرده­اند. با این وصف عواملی مانند تحسین، چشم و هم‌چشمی، پاداش و تنبیه محرک یا انگیزه‌ای خارجی محسوب می­شوند. به عوامل دیگری مانند نیاز به قدر و منزلت، تعالی خویشتن و عزت‌نفس، می‌توان انگیزه اطلاق کرد (هاشمی، 1394).

نتایج مطالعه‌ی زارعی و عوض زاده (1385) با عنوان چندرسانه‌ای آموزشی و فرایندهای یاددهی و یادگیری نشان دادند که چندرسانه‌ای های آموزشی می‌تواند با به ‌کارگیری عناصر گوناگونی از قبیل: متن، صوت، تصویرهای گرافیکی، انیمیشن و ویدئو ضمن ایجاد نوعی محیط چند حسی برای فراگیران، سبک‌های گوناگون یادگیری را نیز تحت پوشش قرار دهد. همچنین این نوع رسانه برای داشتن امکانات تعاملی می‌تواند انگیزه‌ی فراگیران را نیز افزایش دهد.

    سلیمی (1387) نیز در تحقیقی تحت عنوان نقش رسانه‌ها و وسایل آموزشی در فرایند یاددهی و یادگیری به این نتایج دست یافت که استفاده از رسانه‌ها و ابزارهای آموزشی متنوع در موضوعات و ماده‌های گوناگون مزایایی دارد ازجمله شکل‌دهی تجربه‌های یادگیری دسته اول یا نزدیک به آن، ایجاد انگیزه و شوق یادگیری و کمک به تداوم آن، صرفه‌جویی در زمان آموزش و برقراری آسان‌تر، ارتباط و تفهیم بهتر، شکل‌گیری یادگیری سریع‌تر، عمیق‌تر و پایدارتر.

    ثمری و رسول‌زاده (1388) پژوهشی با عنوان «مقایسه تأثیر استفاده از فاوا و روش سنتی، بر میزان پیشرفت تحصیلی و انگیزش تحصیلی» انجام دادند. نتایج پژوهش آنها نشان داد که میانگین متغیرهای پیشرفت تحصیلی و انگیزش تحصیلی در بین دانش‌آموزانی که از طریق فاوا به یادگیری پرداختند، به ‌مراتب بیشتر از دانش‌آموزانی است که به روش سنتی آموزش‌ دیده‌اند

    حیدری و همکاران (1392) نشان دادند که پیشرفت تحصیلی در بین دانش‌آموزانی در مدارس هوشمند، به ‌مراتب بیشتر از دانش‌آموزانی است که به روش سنتی آموزش دیده‌اند. وب  (veb, 2005) در تحقیقی نشان داد که بهره‌گیری از فن‌آوری‌های جدید، تأثیر عمیقی بر آموزش و هم‌چنین، نگرش و مهارت‌های دانش آموزان داشته است

   ابراهیم‌آبادی (1389) پژوهشی را تحت عنوان مقایسه دو روش آموزش مبتنی بر وب و آموزش به روش سنتی بر یادگیری و انگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رشته ریاضی فیزیک مقطع متوسطه شهر تهران انجام داد. نتایج نشان داد که آموزش از طریق وب، به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای برانگیزش تحصیلی اثربخش بوده است.

   صفاریان و همکاران (1389) نیز در پژوهشی با هدف مقایسه آموزش به کمک نرم‌افزارهای آموزشی و روش تدریس سنتی بر یادگیری درس ریاضی، که در پایه چهارم مقطع ابتدایی انجام دادند؛ به این نتیجه رسیدند که استفاده از نرم‌افزارهای آموزشی چندرسانه­ای سبب شده، تا دانش‌آموزان به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای در آزمون پیشرفت تحصیلی بهتر باشند. از ویژگی­های نرم‌افزار استفاده شده در این پژوهش، می­توان، به امکاناتی هم چون راهنمایی مرحله‌به‌مرحله جهت حل مسائل، حل تمرین توسط دانش‌آموزان و تصحیح آن توسط نرم‌افزار، و فضای آموزشی جذاب به همراه انیمیشن­های متنوع اشاره کرد.

   سلیمانپور و همکاران (1389) در پژوهش خود به بررسی تأثیر روش تدریس مبتنی بر فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در ایجاد یادگیری پایدار درس علوم تجربی سال سوم راهنمایی پرداختند. در این پژوهش جهت ارائه موضوعات درسی از سه روش ارائه محتوای الکترونیکی تولید شده توسط دبیر، اتصال به شبکه اینترنت و استفاده از نرم‌افزارهای آموزشی استفاده شد و پژوهشگران دریافتند که میزان یادگیری پایدار در روش تدریس مبتنی بر فن‌آوری اطلاعات بیشتر از روش تدریس سنتی است.

   نتایج پژوهش داییزاده و همکاران (1389) نیز مؤید تأثیر کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در افزایش انگیزه تحصیلی، ارتقاء مهارت پرسش گری، تقویت روحیه پژوهشی، افزایش نمرات درسی و در مجموع پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان سال سوم مقطع متوسطه بود. این اثرگذاری در بین دانش­آموزان دختر و پسر با معدل و رشته­های مختلف یکسان بوده است.

    دریا کولو^[1] و همکاران (2010) در تحقیقی نشان دادند که بین پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و روش تدریس با فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات همبستگی معنی‌داری وجود دارد.

   بیلو^[2] (2014) در تحقیقی به بررسی تأثیر مداخلات فناوری در موفقیت دانش آموزان در مدارس نیجریه در درس‌های ریاضی و انگلیسی پرداخت. نتایج این تحقیق نشان داده است که فناوری اطلاعات در موفقیت تحصیلی دانش آموزان تأثیر دارد.

روش‌شناسی تحقیق

روش پژوهش یک طرح نیمه آزمایشی با گروه کنترل و پیش آزمون و پس آزمون استفاده گردید. جامعه آماری کلیه دانش آموزان دختر پایه هشتم شهر چابهارمی‌باشند. گروه نمونه، شـامـل 60 دانش­آموز پایه هشتم که در 2 کلاس جداگانه حضور داشته و به روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شده­اند. در این پژوهش ابزار گردآوری داده­ها پرسشنامه استاندارد انگیزش تحصیلی هارتر (1981) بود. داده های بدست آمده با استفاده از آمار توصیفی و آمار استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

یافته ها و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها

آیا به کارگیری وسایل کمک آموزشی و تکنولوژی­های فناوری اطلاعات و ارتباطات بر انگیزه ریاضی دانش آموزان تأثیر دارد؟

در جدول 1 میانگین و انحراف استاندارد پیش آزمون و پس آزمون و تفاضل این دو آزمون انگیزش ریاضی ارائه شده است.

جدول 1 توصیف متغیر انگیزه تحصیلی با استفاده از میانگین و انحراف استاندارد

 همچنین جهت بررسی مفروضه­ها طبیعی بودن داده­های انگیزش ریاضی از آزمون کالموگراف اسیرنوف استفاده شد که نتایج در جدول 2 ملاحظه می­شود

جدول 2. نتایج آزمون کالموگراف-اسمیرنوف انگیزه  ریاضی

با توجه به نتایج آزمون کالموگراف-اسمیرنوف جدول 2 به دلیل توزیع طبیعی داده­های انگیزش ریاضی از آزمون تی- مستقل استفاده شد

جدول 3 نتایج آزمون t مستقل، مقایسه گروه­ها در پیش آزمون انگیزه ریاضی

با توجه به نتایج جدول(3) آزمون t مستقل نشان می­دهد که، بین نمره­های آزمودنی­ها در گروه آزمایش و کنترل در پیش آزمون انگیزه ریاضی تفاوت معناداری در سطح 95 درصد وجود ندارد.

جدول 4  نتایج آزمون t مستقل، مقایسه نمرات تفاوت دو گروه کنترل و آزمایش انگیزه ریاضی

نتایج آزمون t مستقل در جدول 4 نشان داد بین میانگین تغییرات انگیزه ریاضی دانش­آموزان (08/7-) و گروه کنترل (05/0-) تفاوت معناداری وجود دارد (05/0˂p، 23/5-=₍₅₈₎t). به عبارت دیگر، به کارگیری وسایل کمک آموزشی و تکنولوژی­های فناوری اطلاعات و ارتباطات بر انگیزه ریاضی دانش آموزان تأثیر دارد

همچنین برای مقایسه گروه کنترل و آزمایش در پیش آزمون و پس آزمون از آزمون t وابسته استفاده شد که نتایج در جدول (5) ارائه شده است.

جدول 5 بررسی انگیزه ریاضی

نتایج حاصل از جدول (5) نشان می­دهد که انگیزه ریاضی در گروه آزمایش قبل و بعد از به کارگیری وسایل کمک آموزشی و تکنولوژی­های فناوری اطلاعات و ارتباطات  با اختلاف میانگین (08/7-)، مقدار t (22/8) که این تفاوت در سطح 99 درصد معنادار می­باشد. در صورتی که انگیزه ریاضی دانش­آموزان در گروه کنترل با اختلاف میانگین(05/0-)، مقدار t (25/0) که این تفاوت در سطح 95 درصد معنادار نمی­باشد

نتیجه‌گیری و پیشنهاد

از آنجا که هدف تحقیق بررسی بررسی تأثیر به کارگیری وسایل کمک آموزشی و تکنولوژی‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات بر انگیزه ریاضی دانش آموزان پایه هشتم شهر چابهار می­باشد. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که، به کارگیری وسایل کمک آموزشی و تکنولوژی های فناوری اطلاعات و ارتباطات بر انگیزه ریاضی دانش آموزان تأثیر دارد. این نتایج با یافته های زارعی و عوض زاده (1385) که نشان دادند چندرسانه‌ای های آموزشی می‌تواند انگیزه‌ی فراگیران را افزایش دهد. سلیمی (1387) که دریافت استفاده از رسانه‌ها و ابزارهای آموزشی متنوع در ایجاد انگیزه و شوق یادگیری دانش آموزان تاثیر دارد. ثمری و رسول‌زاده (1388) که نتیجه گرفتند میانگین متغیرهای پیشرفت تحصیلی و انگیزش تحصیلی در بین دانش‌آموزانی که از طریق فاوا به یادگیری پرداختند، به‌مراتب بیشتر از دانش‌آموزانی است که به روش سنتی آموزش‌دیده‌اند، ابراهیم‌آبادی (1389) که دریافت  آموزش از طریق وب، به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای برانگیزش تحصیلی اثربخش بوده است و داییزاده و همکاران (1389) که نشان دادند کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در افزایش انگیزه تحصیلی دانش­آموزان سال سوم مقطع متوسطه اثرگذاری است، همسو می باشد. با توجه به نتایج پژوهش که نشان داد به مسئولان مدارس پیشنهاد می شود موارد زیر را مورد توجه قرار دهند:

§         مسئولان و دست اندرکاران فناوری اطلاعات و ارتباطات به ویژه کسانی که این مقوله را با آموزش و پرورش تلفیق می کنند مقدمات لازم را به منظور استفاده تمامی مدارس فراهم کنند.

§         مقدمات لازم را برای برگزاری دوره های دانش افزایی حین خدمت توسط نهادهای ذیربط برای معلمان به منظور روز آمد کردن دانش و اطلاعات آنان فراهم شود.

تغییرات لازم در برنامه ریزی درسی مدارس به ویژه دوره متوسطه و اختصاص دادن بخشی از کتب به انواع فناوری ها به گونه ای که نظارت افراد با صلاحیت و استادان متخصص از نظر دور نماند